Een beroepsziekte is een klinisch waarneembare aandoening die in overwegende mate door het werk of de arbeidsomstandigheden is veroorzaakt, zo luidt de officiële definitie. De gezondheidsschade was er dus niet geweest als de werkzaamheden niet waren uitgevoerd. Dat is met infectieziekten een complicerende factor. Een thuis opgelopen verkoudheid of griepje telt niet, maar kan wel tot verzuim leiden en kan verspreiding van de besmetting onder collega's bewerkstelligen.  Arbeid kent dus wel degelijk factoren die specifiek zijn voor de kans op infectieziekten anders dan de risico's in het  normale maatschappelijke verkeer. Een kort overzicht als voorbeeld is beschikbaar.

Typische beroepsinfecties zijn hepatitis A en B, TBC, de ziekte van Lyme, slagerswratten of een schimmelallergie (zie tabel).  

Besmette werknemers kunnen andere werknemers 'aansteken', hun gezin besmetten en aldus een risicogroep vormen voor infecties in de hele samenleving.  

Risicogroepen zijn:  

• mensen die naar veel plekken in de wereld reizen zoals ontwikkelingswerkers, uitgezonden militairen, vertegenwoordigers van multinationale ondernemingen en luchtvaartpersoneel;  
• mensen die veel in contact komen met dieren: dierenartsen, medewerkers van dierentuinen en laboratoriumwerkers;  
• mensen die veel in contact komen met natuur en (stilstaand, rottend) water: boswachters, veldwerkers, waterwerkers (waterschappen) en medewerkers van rioolzuiveringsinstallaties;  
• medewerkers van afval- en composteerbedrijven;  
• mensen werkzaam in de gezondheidszorg;  
• medewerkers van crèches en onderwijzend personeel;  
• monteurs, schoonmakers, onderhoudspersoneel (met name legionella);  
• mensen met veel publiekscontacten;  
• wasserijmedewerkers;  
• medewerkers in de levensmiddelenindustrie.  

Tot nog toe hebben arbodiensten niet veel aandacht voor dit onderwerp. In de opleiding komen infectieziekten slechts mondjesmaat aan de orde. Een flink gedeelte van het kortstondig verzuim wordt vermoedelijk door biologische agentia veroorzaakt, maar arbodiensten en werkgevers hebben slechts weinig idee van de oorzaken van dit verzuim. Er is een gebrek aan kennis en ervaring, zo blijkt uit de praktijk van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCVB) en de Arbeidsinspectie. Dit komt ook doordat het lastig is om de infectieziekten en de veroorzaker ervan te identificeren.  

Een meer methodische benadering kan een bijdrage leveren aan een verhoogd 'biologisch' bewustzijn van de bedrijfsarts, en daarmee ook van werkgevers en werknemers. Multidisciplinaire samenwerking tussen bedrijfsarts en arbeidshygiënist kunnen daarbij soelaas bieden. Periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek kan helpen oorzaken en oplossingen in kaart te brengen.  

Aanpak  
Net als bij chemische stoffen is het van belang voor biologische agentia een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) te maken: de werkomgeving met biologische agentia in kaart brengen, overdrachtswegen (transmissie) identificeren, contactmomenten met de werknemer vaststellen, zijn reacties en het uiteindelijke effect bij de werknemer bekijken. Daarbij is het een handicap dat het meten van de biologische agentia in het algemeen niet zo veel zin heeft. Veranderende omstandigheden, zoals een stijging van de temperatuur en de vochtigheid, kunnen een onschuldige hoeveelheid schimmels binnen een uur tot een ziekmakende hoeveelheid omvormen.  

Een biologisch arbeidshygiënische strategie kan helpen:  

• aanpak van de bron (vermijden biologisch agens, het verwijderen ervan);  
• desinfectie (pas op voor de giftige eigenschappen);  
• afscherming;  
• vectorenbestrijding (vliegen, ratten, vogels, mensen);  
• transmissie-onderbreking;  
• organisatie (werknemers weghouden, zonering, isolatie);  
• technisch hygiënische maatregelen (wc, afzuiging, UV, sluizen, desinfectiemiddelen);
• persoonlijke hygiënische maatregelen (gedrag);  
• gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen;  
• vaccinatie (tetanus, hepatitis A en B, kinderziekten);  
• diagnostiek versnellen (legionella, Weil, Lyme), EHBO, aanpak van calamiteiten.

Vaccinatie
Vaccinatie is een zeer effectieve methode om mensen preventief te beschermen tegen mogelijke infecties. Daarom wordt de werkgever geacht iedere werknemer gratis een vaccinatie aan te bieden tegen alle mogelijke biologische agentia die men op het werk kan tegenkomen.