Ziekten door teken
Door de continue aandacht vanuit de media en wetenschap, maar ook de steeds gevoeligere diagnostische methoden, worden steeds meer ziekten in verband gebracht met teken. De naamgeving van al deze syndromen is vaak exotisch. De reden daarvan is dat ze in eerste instantie vaak genoemd worden naar geografische vindplaats. Vervolgens blijken veel organismen meer wijdverbreid voor te komen dan in eerste instantie aangenomen. Ook komt het voor dat één en hetzelfde organisme onder verschillende namen wordt beschreven. Een voorbeeld hiervan zijn ziekten veroorzaakt door de rickettsiae.
In Nederland gaat het bij door teken overgebrachte ziekten vooral om de door Borrelia burgdorferi veroorzaakte ziekte van Lyme. Minder bekend is de klinisch erg op borreliose lijkende Ehrlichiose (moderner Anaplasmose) die ook regelmatig in ons land wordt aangetroffen. Omdat beide organismen gevoelig zijn voor dezelfde behandeling heeft dit gelukkig geen praktische consequenties. Teken kunnen echter naast deze twee ziekten nog vele andere aandoeningen overbrengen zoals uit de onderstaande tabel blijkt.
Sommige micro-organismen komen wel in Nederlandse teken voor, maar er zijn (nog) geen, (of zéér sporadisch) humane besmettingen bekend. Opvallend is het feit dat in Duitsland, tot op enkele kilometers van de grens, een hogere incidentie van aan teken gerelateerde aandoeningen gevonden worden. Dus moet bij buitenlandse reizen, zelfs binnen Europa, wel terdege rekening gehouden worden met aan teken gebonden aandoeningen. Vaccinatie is alleen mogelijk bij Früh Sommer Meningo-Encefalitis (FSME). Daarom is kennis van een goede preventie, zoals gebruik van insectenwerkende middelen, goed aankleden en het vermijden van risicoplaatsen, belangrijk. Een goede voorlichting is in dit kader dan ook essentieel.
|
Ziektebeeld |
Verwekker |
Tekensoort |
Voorkomen |
|
Ziekte van Lyme |
Borrelia burgdorferi B. afzettii (60% in NL) B. garinii B. valaisiana B. burgdorferi sensu stricto (bacterie) |
Ixodes scapularis, vele andere vooral geografisch bepaald, |
Zeer verbreid in Nederland, maar in principe wereldwijd met uitzondering van de tropen. |
|
Ehrlichiose HGE (Humane granulocytaire ehrlichiosis ), HME (humane monocytaire E.), Sennetsu Fever |
E.chaffeensis (HME) E. ewingii = E. phagocytophila E. sennetsu (Japan, via rauwe vis) (bacterie, ”Rickettsi-achtig”) |
Ixodes scapularis, Ixodes pacificus Amblyomma americanum I. ricinus (Eur) |
HGE: USA, Azie, Europa Ook in Nederland (zeldzaam 8x) HME: USA,Thailand |
|
FSME (Früh Sommer Meningo-Encefalitis), TBE (tick borne encephalitis) |
FSME virus, flavivirus (virus) |
?? |
Centraal Europa, Scandinavië, Rusland, Duitsland |
|
Babesiosis
|
Babesia microti B. divergens B. bovis (protozo) |
Ixodes scapularis (USA), I. ricinus (Eur) |
USA, Europa , ook in Nederland aanwezig GEEN zieken bekend |
|
Tularemie |
Francisella. Tularensis (bacterie) |
?? |
USA,Canada, Europa, Azie, In Nederland ooit 1 familie 1953,via eten haas, geen teek |
|
Colorado teken koorts |
Colorado tick fever virus, arbovirus |
Dermacentor andersoni |
USA en Canada |
|
Fievre boutonneuse, |
R. conorii |
Rhipicephalus sanguineus |
Afrika, India, Europa, Mediterranee, Midden Oosten |
|
Queensland teken koorts |
R. australis |
Ix. holocyclus |
Australië, Tasmanie |
|
Powassan encefalitis
|
Flavivirus “ POW-virus” (een arbo-virus) (virus) |
Ixodes cookei, |
USA, Canada, |
| Q koorts | Coxiella Burnetii | I. ricinus | In NL nog niet aangetoond |
|
RMSF (Rocky Mountain Spotted Fever) |
Rickettsia rickettsii |
Dermacentor variabilis |
Geheel Noord- en Zuid-Amerika |
|
STARI (Southern Tick-associated rash illness) |
? nog onbekend |
Amblyomma americanum tick |
Zuid-oosten USA |
|
Tick-borne relapsing fever (TBRF) |
B. hermsii, B. parkerii, B. turicatae |
Ornithodoros hermsi O. parkeri O. turicata. |
Westen van de USA, Zuid British Columbia, Mexico, Centraal and Zuid-Amerika, de Mediterranee, Central Azie, and grote delen van Afrika. |
|
CCHF (Crimean-Congo Hemorrhagic Fever) |
Nairovirus , Bunyaviridae familie (virus) |
Ixodia hyalomma. |
Afrika , Zuid- en Oost-Europa en de Sovjetunie , Centraal Azië, Midden Oosten, India |
|
Anaplasmosis |
Anaplasma phagocytophilium |
Zie ehrlichiose |
Europa, Azië en Afrika |
|
Rickettsiose zonder naam |
R. aeschlimanni |
?? |
Afrika |
|
Oriental spotted fever |
R. japonica |
?? |
Japan |
|
Noord Aziatische teken tyfus, Siberische tekenkoorts |
R. sibirica |
?? |
Rusland, China, Mongolië |
|
Maculatum infectie |
R. parkeri |
?? |
Brazilie, Uruquay |
|
Lymphamgitis associated rickettsiosis |
R. sibirica, subsp. mongolotimonae |
?? |
Zuid-Frankrijk, Portugal, Azië, Afrika |
|
Australian spotted fever |
R. mamionii |
?? |
Australie |
|
Aneruptive fever |
R. helvetica |
?? |
Europa |
|
African tickbite fever |
R. africae |
?? |
Sub-sahraans Afrika |
